Chuyển Đổi Số Thành Công Bắt Đầu Từ Nhận Thức Của Người Lãnh Đạo

Chuyển đổi số không đơn giản là đưa một phần mềm mới vào doanh nghiệp hay chuyển hồ sơ giấy lên hệ thống trực tuyến. Đây là quá trình thay đổi cách doanh nghiệp vận hành, ra quyết định và tạo ra giá trị cho khách hàng.

Vì vậy, công nghệ chỉ là một phần của bài toán. Nhận thức và định hướng của người đứng đầu mới là yếu tố quyết định doanh nghiệp có thể đi xa đến đâu trong quá trình chuyển đổi số.

Chuyển đổi số không bắt đầu từ công nghệ

Khi nhắc đến chuyển đổi số, doanh nghiệp thường nghĩ ngay đến những công nghệ như Cloud Computing, AI, Big Data hay Blockchain.

Nhưng câu hỏi đầu tiên không nên là:

"Doanh nghiệp nên sử dụng công nghệ nào?"

Mà nên là:

"Doanh nghiệp đang muốn giải quyết vấn đề gì?"

Một công nghệ hiện đại nhưng được áp dụng sai bài toán có thể khiến hệ thống trở nên phức tạp hơn, tăng chi phí vận hành nhưng không tạo ra giá trị tương xứng.

Ngược lại, một giải pháp đơn giản nhưng giải quyết đúng điểm nghẽn có thể tạo ra hiệu quả rõ rệt.

Vai trò của người đứng đầu

Trong một dự án chuyển đổi số, lãnh đạo không nhất thiết phải là người hiểu sâu về từng công nghệ.

Tuy nhiên, họ cần hiểu:

• Doanh nghiệp đang gặp vấn đề gì.

• Công nghệ có thể giải quyết vấn đề nào.

• Chi phí và rủi ro khi triển khai.

• Nhân sự có đủ khả năng vận hành hay không.

• Dữ liệu được quản lý như thế nào.

• Kết quả cuối cùng có tạo ra giá trị cho khách hàng và doanh nghiệp hay không.

Nếu người đứng đầu không có định hướng rõ ràng, các phòng ban có thể triển khai công nghệ theo những hướng khác nhau. Khi đó, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng có rất nhiều hệ thống nhưng thiếu một chiến lược thống nhất.

Fintech cho thấy tốc độ chuyển đổi số đang tăng nhanh

Tài chính - ngân hàng là một trong những lĩnh vực chứng kiến tốc độ số hóa mạnh.

Sự kết hợp giữa ngân hàng và Fintech đã thúc đẩy nhiều mô hình mới như ngân hàng số, ví điện tử và các dịch vụ tài chính vận hành trên nền tảng điện toán đám mây.

AI, Cloud Computing và Blockchain cũng mở ra thêm nhiều hướng tiếp cận mới.

Tuy nhiên, tốc độ đổi mới càng nhanh thì yêu cầu về bảo mật, quản trị rủi ro và khả năng kiểm soát hệ thống càng cao.

Do đó, chuyển đổi số không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng công nghệ mà doanh nghiệp đang sử dụng.

Blockchain có phải doanh nghiệp nào cũng cần?

Blockchain là ví dụ điển hình cho việc không nên chạy theo xu hướng công nghệ.

Blockchain có thể mang lại những lợi ích nhất định như:

• Tạo bản ghi khó thay đổi.

• Tăng tính minh bạch của dữ liệu.

• Hỗ trợ các mô hình giao dịch ngang hàng.

• Giảm sự phụ thuộc vào một số bên trung gian.

• Mở ra các mô hình tài sản kỹ thuật số.

Nhưng những lợi ích này không có nghĩa mọi doanh nghiệp đều cần blockchain.

Trước khi triển khai, doanh nghiệp cần xác định liệu bài toán của mình có thực sự cần những đặc tính mà blockchain cung cấp hay không.

Nếu một database truyền thống đã giải quyết tốt vấn đề với chi phí thấp hơn, blockchain có thể trở thành một lớp công nghệ không cần thiết.

Đặt câu hỏi trước khi chọn công nghệ

Một cách tiếp cận hiệu quả là bắt đầu từ bài toán kinh doanh.

Doanh nghiệp có thể tự đặt ra một số câu hỏi:

1. Có cần loại bỏ bên trung gian không?

Nếu quy trình hiện tại phụ thuộc vào nhiều bên trung gian và doanh nghiệp cần một cơ chế xác thực hoặc giao dịch phân tán, blockchain có thể đáng để nghiên cứu.

2. Có cần quản lý tài sản kỹ thuật số không?

Nếu doanh nghiệp không có nhu cầu liên quan đến tài sản kỹ thuật số hoặc dữ liệu cần xác minh trên nhiều bên, blockchain có thể không phải lựa chọn cần thiết.

3. Có cần một bản ghi khó thay đổi không?

Đây là một trong những đặc điểm quan trọng của blockchain.

Nếu doanh nghiệp cần chứng minh lịch sử giao dịch hoặc trạng thái tài sản giữa nhiều bên không hoàn toàn tin tưởng nhau, công nghệ này có thể mang lại giá trị.

Không nên "nhồi" công nghệ vào doanh nghiệp

Một trong những rủi ro của chuyển đổi số là technology-first approach — lựa chọn công nghệ trước rồi mới tìm cách đưa nó vào doanh nghiệp.

Ví dụ, một doanh nghiệp có thể quyết định:

Blockchain đang là xu hướng

        ↓

Phải triển khai blockchain

        ↓

Tìm một quy trình để áp dụng

        ↓

Hệ thống trở nên phức tạp

        ↓

Chi phí tăng nhưng giá trị không rõ ràng

Cách tiếp cận tốt hơn là:

Vấn đề kinh doanh

        ↓

Phân tích nguyên nhân

        ↓

Xác định yêu cầu

        ↓

So sánh các giải pháp

        ↓

Chọn công nghệ phù hợp

        ↓

Thử nghiệm

        ↓

Đánh giá kết quả

        ↓

Triển khai rộng

Đây là tư duy quan trọng không chỉ với Blockchain mà còn với AI, Cloud, Big Data và nhiều công nghệ mới khác.

Public, Private hay Hybrid Blockchain?

Nếu doanh nghiệp xác định blockchain thực sự phù hợp, bước tiếp theo là lựa chọn mô hình mạng.

Public Blockchain

Mạng công khai cho phép nhiều bên tham gia và có mức độ phân quyền cao.

Phù hợp với những trường hợp cần khả năng xác minh và tham gia rộng rãi.

Private Blockchain

Mạng riêng tư cho phép doanh nghiệp kiểm soát thành viên và quyền truy cập.

Mô hình này có thể phù hợp với các hệ thống nội bộ hoặc mạng lưới đối tác được kiểm soát.

Hybrid Blockchain

Hybrid kết hợp một số đặc điểm của public và private blockchain.

Doanh nghiệp có thể kiểm soát những phần dữ liệu hoặc thành phần cần bảo mật trong khi vẫn tận dụng khả năng tương tác với hệ thống bên ngoài.

Không có mô hình nào tốt tuyệt đối. Lựa chọn phải phụ thuộc vào yêu cầu thực tế của hệ thống.

Kỹ sư và lãnh đạo cần làm việc cùng nhau

Lãnh đạo có thể xác định mục tiêu kinh doanh nhưng không nên tự mình quyết định toàn bộ kiến trúc kỹ thuật.

Ngược lại, đội ngũ kỹ thuật cũng không nên triển khai một hệ thống chỉ vì công nghệ đó đang phổ biến.

Một dự án chuyển đổi số tốt cần sự phối hợp giữa:

Lãnh đạo → Business → Product → Engineering → Security → Operations

Trong đó:

• Lãnh đạo xác định định hướng.

• Business xác định nhu cầu.

• Product chuyển nhu cầu thành yêu cầu.

• Engineering thiết kế và xây dựng hệ thống.

• Security đánh giá rủi ro.

• Operations đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định.

Sự phối hợp này giúp doanh nghiệp tránh tình trạng "công nghệ chạy một hướng, kinh doanh chạy một hướng".

Chuyển đổi số là một quá trình dài hạn

Một hệ thống mới không thể ngay lập tức biến một doanh nghiệp truyền thống thành doanh nghiệp số.

Chuyển đổi số thường bao gồm nhiều bước:

Đánh giá hiện trạng

        ↓

Xác định mục tiêu

        ↓

Chuẩn hóa quy trình

        ↓

Số hóa dữ liệu

        ↓

Tích hợp hệ thống

        ↓

Tự động hóa

        ↓

Phân tích dữ liệu

        ↓

Tối ưu liên tục

Trong quá trình đó, doanh nghiệp cần liên tục đo lường hiệu quả thay vì chỉ đánh giá dự án dựa trên việc "đã triển khai hệ thống".

Các chỉ số như thời gian xử lý, chi phí vận hành, tỷ lệ lỗi, trải nghiệm khách hàng và doanh thu mới là những thước đo quan trọng.

Kết luận

Công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, nhưng tư duy quản trị quyết định doanh nghiệp có tận dụng được công nghệ hay không.

AI, Blockchain, Cloud Computing hay Big Data đều có thể tạo ra giá trị. Nhưng không công nghệ nào nên được triển khai chỉ vì nó đang là xu hướng.

Một chiến lược chuyển đổi số tốt nên bắt đầu bằng bài toán kinh doanh, sau đó mới lựa chọn công nghệ phù hợp.

Và để quá trình đó đi đúng hướng, người đứng đầu cần có một nhận thức rõ ràng về mục tiêu, lợi ích, rủi ro và cách công nghệ sẽ thay đổi hoạt động của doanh nghiệp.

Chuyển đổi số thành công không bắt đầu từ việc mua một công nghệ mới. Nó bắt đầu từ việc doanh nghiệp biết mình muốn thay đổi điều gì.